Column(14): Verbinden in plaats van verdelen

We leven in een tijd waarin het opvallend gemakkelijk is geworden om mensen in hokjes te plaatsen. Eenzame mensen. Arme mensen. Asielzoekers. Gelovigen. Ouderen. Verslaafden. Alsof één woord voldoende is om een mens te beschrijven, maar achter ieder etiket zit een verhaal. Een mens met verlangens, angsten, teleurstellingen, herinneringen en de behoefte om gezien en geaccepteerd te worden. En precies daar begint verbinding.

Een eenzaam mens verlangt niet naar eenzaamheid. Een arm mens kiest niet altijd voor armoede. Een asielzoeker laat niet zomaar huis, familie en vertrouwde omgeving achter. Een gelovige zoekt vaak houvast en betekenis. Een oudere draagt een leven vol ervaringen met zich mee. En iemand met een verslaving is meer dan zijn verslaving.

Toch kijken we gemakkelijk naar het verschil.

Psychologisch is dat niet zo vreemd. Ons brein probeert de complexe wereld overzichtelijk te maken door mensen en situaties te categoriseren. Dat kan handig zijn, maar het heeft ook een schaduwzijde. Zodra wij iemand vooral als lid van een groep gaan zien, wordt het gemakkelijker om eigenschappen aan die hele groep toe te schrijven. Dan wordt “die persoon” ineens “die mensen”. En daarmee verdwijnt de mens achter het etiket.

Wat zou er gebeuren als we beginnen bij wat ons verbindt? De eenzame mens kent misschien dezelfde behoefte aan contact als iemand die een druk sociaal leven heeft. De arme mens kent dezelfde behoefte aan waardigheid en zekerheid. De asielzoeker kent, net als wij, de behoefte aan veiligheid en een plek waar je thuis kunt zijn. De gelovige zoekt betekenis, zoals ieder mens op enig moment in zijn leven probeert te begrijpen waar het allemaal om draait. De oudere wil niet gereduceerd worden tot leeftijd, maar wil ertoe blijven doen. En de verslaafde is niet alleen iemand die gebruikt, maar ook iemand die misschien jarenlang heeft geprobeerd om pijn, leegte of spanning draaglijk te maken.

Dat betekent niet dat problemen ontkend moeten worden. Armoede bestaat. Verslaving kan destructief zijn. Eenzaamheid kan iemand diep beschadigen. Integratie kan ingewikkeld zijn. Verschillen in geloof en overtuiging kunnen tot botsingen leiden. En ouder worden brengt soms afhankelijkheid en verlies met zich mee. Verbinden betekent dus niet dat we alles maar goed moeten vinden. Verbinden betekent dat we het verschil kunnen zien zonder de mens uit het oog te verliezen. Daarvoor is empathie nodig. Niet alleen de vraag: “Wat vind ik hiervan?”, maar vooral: “Hoe zou het voor mij zijn als ik in deze omstandigheden zou leven?”

Dat is een ongemakkelijke vraag, want misschien zou ik, wanneer ik in een ander land geboren was en mijn veiligheid daar niet langer gegarandeerd was, ook proberen ergens anders een toekomst op te bouwen. Wellicht zou ik, wanneer ik jarenlang nauwelijks rond kon komen, andere keuzes maken dan iemand die financiële zekerheid kent. Wanneer ik jarenlang alleen was geweest, zou ik wanhopig verlangen naar ieder vorm van menselijk contact. En heel … misschien zou ik, wanneer ik jarenlang mijn toevlucht had gezocht in een middel om mijn pijn draaglijk te maken, ook niet zomaar kunnen stoppen omdat iemand mij vertelt dat ik dat “gewoon” moet doen.

Inlevingsvermogen betekent niet dat we dezelfde keuzes moeten maken. Het betekent dat we proberen te begrijpen voordat we oordelen. Misschien is dat wel een van de krachtigste vormen van verbinding. Kijk daarom eens bewust naar de mensen die gemakkelijk tegenover ons worden geplaatst. Niet als “de eenzame”, “de arme”, “de asielzoeker”, “de gelovige”, “de oudere” of “de verslaafde”, maar als mens.

Vraag jezelf eens af: wat hebben wij gemeenschappelijk? Waarschijnlijk meer dan we denken. We willen allemaal ergens bij horen. We willen serieus genomen worden. We willen veiligheid, waardigheid en betekenis. We willen liefde ontvangen en ergens van betekenis zijn. De verschillen zijn zichtbaar. De menselijke behoeften daaronder zijn dat veel minder. Wellicht begint een betere samenleving daarom niet bij het overtuigen van de ander, maar bij het werkelijk proberen te begrijpen van de ander.

Verplaats je eens in zijn stoel. Kijk eens door haar ogen. Luister naar het verhaal voordat je een oordeel vormt. Immers wie alleen naar verschillen kijkt, ziet groepen. Wie zoekt naar wat verbindt, ziet mensen.