Column(17): Is zwijgen het einde?

---

Er circuleren nogal wat psychologische lijstjes op sociale media. Eén ervan trok onlangs mijn aandacht. Een afbeelding beschrijft hoe een man laat merken dat hij uitgeput is en hoe een vrouw laat merken dat zij klaar is met de relatie. De kernzin luidt: “Dezelfde pijn, verschillende uitingsvormen.”

Het is een herkenbare gedachte. Tegelijkertijd is het belangrijk er niet te snel een psychologische waarheid van te maken. Mensen verschillen immers enorm in de manier waarop zij stress, teleurstelling, relationele spanning en emotionele uitputting uiten. Dat verschil wordt niet simpelweg bepaald door het geslacht.

Toch zit er in de afbeelding een interessante observatie verborgen. Wanneer iemand langdurig onder druk staat, verandert niet alleen wat die persoon zegt. Ook het gedrag verandert. De man die steeds minder praat, zich terugtrekt, kortaf reageert en zich verliest in werk of hobby’s, kan daarmee iets anders communiceren dan “ik heb geen zin in jou”. Het kan ook betekenen: ik heb geen ruimte meer in mijn hoofd. En de vrouw die stopt met vragen, niet meer vertelt wat haar bezighoudt en geen discussie meer aangaat, kan iets anders communiceren dan onverschilligheid. Het kan betekenen: ik heb zo vaak geprobeerd contact te maken dat ik geen energie meer heb om het nog een keer te proberen.

Dat onderscheid is belangrijk, Want er bestaat een groot verschil tussen afstand nemen om op adem te komen en afstand nemen omdat de verbinding innerlijk al is opgegeven. De buitenkant kan vrijwel hetzelfde lijken.

Psycholoog en relatieonderzoeker John Gottman spreekt over wat hij bids for connection noemt: kleine pogingen om contact, aandacht, erkenning of steun te krijgen. Een vraag als “Hoe was je dag?”, een zucht, een blik, een aanraking of zelfs een terloopse opmerking kan zo’n poging tot verbinding zijn. Volgens Gottmans relatieonderzoek is niet alleen het conflict van belang, maar vooral hoe partners op dergelijke contactpogingen reageren. Hij beschrijft drie reacties: naar elkaar toe bewegen, je afwenden of tegen de ander ingaan. (The Gottman Institute)

Daar zit wellicht de kern van relationele uitputting! Niet één ruzie maakt een relatie leeg. Het herhaaldelijk ervaren dat je niet wordt gehoord, gezien of serieus genomen, kan veel ingrijpender zijn. Wanneer iemand steeds opnieuw een hand uitsteekt en daar weinig respons op krijgt, kan die hand uiteindelijk naar beneden gaan. En dan ontstaat een merkwaardig misverstand…

De ene partner denkt: Ze vraagt niets meer, dus het gaat blijkbaar beter.

De andere denkt: Ik vraag niets meer, omdat ik heb geleerd dat vragen toch niets verandert.

Dat zijn twee totaal verschillende werkelijkheden.

Responsiviteit

Gottman vond in onderzoek onder pasgetrouwde stellen dat stellen die zes jaar later nog samen waren in de onderzochte laboratoriumsituatie veel vaker naar elkaar toe draaiden bij pogingen tot verbinding dan stellen die later scheidden. In die studie ging het om 86 procent tegenover 33 procent. Dat cijfer is geen universele relatieformule en zegt niets over mannen versus vrouwen. Het laat wel zien hoe belangrijk dagelijkse responsiviteit kan zijn. (The Gottman Institute)

Ook vanuit de sociale psychologie weten we dat verbinding meer is dan gezelligheid. Sociale relaties beïnvloeden onder andere stressregulatie, stemming, coping en lichamelijke gezondheid. De kwaliteit van onze relaties kan dus daadwerkelijk doorwerken in ons psychisch en lichamelijk functioneren. (APA)

Daarom zou ik de afbeelding niet lezen als: “Zo gedragen mannen zich en zo gedragen vrouwen zich.” Ik zou hem lezen als een uitnodiging om beter te leren kijken.

Wanneer iemand stiller wordt, vraag dan niet alleen: Waarom doe je zo? Vraag ook: Wat kost je op dit moment zoveel energie? Wanneer iemand stopt met vragen, kijk dan niet alleen naar de stilte. Vraag jezelf af hoeveel vragen eraan voorafgingen. Wanneer iemand zich terugtrekt, is de belangrijkste vraag wellicht niet: Hoe krijg ik hem of haar weer dichtbij? Maar: Wat heeft ervoor gezorgd dat dichtbij zijn niet meer veilig, prettig of zinvol voelt? Een relatie eindigt namelijk niet altijd op het moment waarop iemand de deur uitloopt. Wellicht begint het einde veel eerder. Op het moment dat iemand niets meer vraagt. Niet meer vertelt. Niet meer probeert. Niet meer verwacht.

En daarom mijn uitdagende vraag aan jou:

Als de persoon van wie je houdt morgen zou stoppen met klagen, vragen en aandacht vragen, zou jij dat dan herkennen als rust… of zou je beseffen dat hij of zij het opgeven al heeft geleerd?

Reageren? … Blader naar beneden plaats jouw reactie direct onder artikel [binnen 30 dagen na publicatiedatum] NB Uw reactie is pas zichtbaar nadat de moderator (controle t.o.v. algemeen fatsoen) deze heeft geakkordeerd.