Column(193): Zorg dat jij jezelf goed kent

We zijn allemaal oud genoeg om te weten dat kritiek pijn kan doen. Soms zelfs meer dan we willen toegeven. Een achteloze opmerking over je uiterlijk, een afwijzing, kritiek op iets wat je hebt gemaakt of een negatieve reactie op een uitgesproken mening kan onverwacht hard binnenkomen.

Ik ken dat gevoel. Kritiek op je uiterlijk. Op keuzes die je hebt gemaakt. Op iets wat je hebt geschreven. Op je prestaties, je gedrag of je mening. Soms terecht, soms volkomen onterecht. Maar pijn doet het vaak toch. En juist daar zit een interessant mechanisme. Wie een paar keer stevig is geraakt door kritiek, kan besluiten voortaan vooral voorzichtig te zijn. Geen risico meer nemen. Niet te veel zeggen. Geen afwijkende mening verkondigen. Geen initiatief nemen waarvan je niet zeker weet hoe anderen erop reageren. Dat lijkt verstandig, maar het is het meestal niet want wie kritiek koste wat kost probeert te vermijden, vermijdt uiteindelijk ook het leven zelf.

Je schrijft geen column meer, want iemand kan hem slecht vinden. Je begint niet aan dat nieuwe project, want het kan mislukken. Je spreekt je mening niet uit, want iemand kan je ongelijk geven. Je maakt die eerste stap niet, omdat een afwijzing mogelijk is. En voor je het weet heb je een veilig leven georganiseerd waarin eigenlijk niets meer mis kan gaan, maar waarin ook steeds minder gebeurt.

Daarom is het volgens mij belangrijk om jezelf goed te kennen. Niet alleen je sterke kanten, maar juist ook je kwetsbaarheden. Waar word je onzeker van? Welke opmerkingen raken je? Wanneer schiet je in de verdediging? Wanneer voel je de neiging om je terug te trekken? En misschien nog belangrijker: waarom raakt die bepaalde opmerking jou eigenlijk zo?

Dat zijn geen gemakkelijke vragen, maar ze kunnen je wel veel leren. Kritiek zegt niet altijd iets over jou. Soms zegt kritiek vooral iets over degene die haar uit. De een geeft opbouwende kritiek, de ander probeert zijn eigen frustratie bij jou neer te leggen. De een bedoelt je vooruit te helpen, de ander wil je klein houden.

Het verschil leren herkennen is een vorm van zelfkennis. Daarbij moeten we ook oppassen voor het tegenovergestelde. Wie zichzelf goed kent, hoeft niet automatisch alle kritiek naast zich neer te leggen. Soms is kritiek juist het cadeau dat je niet hebt besteld, maar wel kunt gebruiken. Misschien schrijft iemand dat jouw column niet deugt. Dat kan vervelend zijn., maar misschien zit er een punt in dat je zelf niet had gezien. Misschien zegt iemand dat je gedrag irritant is. De eerste reactie is waarschijnlijk: “Dat zal wel aan jou liggen.” De betere reactie is: “Zou het misschien ook een beetje aan mij kunnen liggen?”

Dat vraagt zelfrespect. En daar zit voor mij de kern. Zelfrespect betekent niet dat je jezelf voortdurend geweldig moet vinden. Het betekent dat je jezelf voldoende waardeert om kritiek te kunnen verdragen zonder erdoor onderuit te gaan. Wie zichzelf kent, weet dat hij niet perfect is. Daarentegen weet hij ook dat hij niet waardeloos is omdat iemand anders dat vindt. Dat geeft vrijheid. Vrijheid om iets te proberen. Vrijheid om een afwijkende mening te hebben. Vrijheid om fouten te maken. Vrijheid om een eerste stap te zetten zonder zekerheid over de afloop.

Afwijzing hoort bij het leven. Net als succes, teleurstelling, waardering en kritiek. Wie dat accepteert, hoeft kritiek niet meer als een persoonlijke ramp te ervaren. Sterker nog: soms mogen we achteraf best dankbaar zijn voor een pijnlijke ervaring. Niet omdat pijn prettig is, maar omdat ze ons iets over onszelf heeft geleerd. Wellicht waar onze grenzen liggen, waar onze onzekerheden zitten of misschien juist hoeveel we eigenlijk aankunnen.

Mijn advies is daarom eenvoudig: zorg dat jij jezelf goed kent. Weet waar je kracht zit, maar ken ook je zwakke plekken. Luister naar kritiek, maar laat anderen niet bepalen wie jij bent. Durf fouten te maken en durf opnieuw te beginnen, want uiteindelijk is zelfkennis misschien wel de beste bescherming tegen de mening van een ander. Je hoeft niet door iedereen begrepen, gewaardeerd of aardig gevonden te worden. Als jij jezelf maar voldoende kent om te weten wie je bent, waar je voor staat en waarom je doet wat je doet.

Dan wordt kritiek geen reden om je terug te trekken. Dan wordt het hooguit een reden om nog eens goed in de spiegel te kijken.

PS Column nr 200 zal mijn laatste zijn, omdat Cobi en ik stoppen; wij gaan invulling geven aan onze reisplannen voordat het niet meer kan… Die teerling is geworpen.

Klik voor de definitie van een column

  Een column is géén nieuwsartikel. Wat is het wel? Onderstaande maakt duidelijk dat je een column moet begrijpen door niet alleen de woorden tot je te nemen, maar door te bedenken welke  boodschap de columnist – mogelijk tussen de regels door –  aan de lezers geeft. Begrijp je de boodschap? Zie je wat de schrijver bedoelt? Daar kan ieder individu wat van vinden. Als het een eigen pijnplek is, kan de lezer de aanvechting hebben om helemaal erin mee te gaan of er volledig tegenin te gaan. Het is goed dat je als lezer weet wat (de waarde en betekenis van) een column is.

• De aard van de journalistieke vorm van columns is dat deze informatief, leerzaam. onderhoudend maar ook kritisch, humoristisch (parodie, ironisch, sarcastisch, satirisch) en prikkelend kunnen zijn binnen een maatschappelijke context.
• Waar de columnist dat zelf nodig acht, kunnen links in de tekst staan die naar achtergrondinformatie doorverwijzen
• Wat voor de één een leuke of rake column is, is voor een ander onzin, een belediging of niet acceptabel. Youp van ’t Hek die met alles en iedereen de vloer aanveegt in zijn columns in het NRC wordt niet door iedereen gewaardeerd. Hetzelfde geldt voor Theo Holman in Het Parool en diverse andere columnisten.
• Aan columnisten wordt door de Nederlandse rechter een grote mate van vrijheid toegekend in hun columns. Deze vrijheid kan zich ook uitstrekken tot teksten die, als ze buiten een column geschreven zouden zijn, als kwetsend of beledigend gekenmerkt worden.

Zie ook bijgaande definitie van wikipedia:  

© wikipedia

Columnisten schrijven eigen visie op persoonlijke titel.