Bezuinigen op armoede is duurder dan het lijkt

---

O P I N I E
Een opiniestuk is een artikel waarin voornamelijk de mening van de auteur over een bepaald onderwerp weergegeven wordt. Met een goed geschreven opiniestuk stuurt de auteur de lezer in een bepaalde denkrichting. De rubriek opinie biedt op uitnodiging van de redactie ruimte aan inwoners die een duidelijke visie, een afgewogen mening of diepgaand idee helder kunnen uitdragen.

Tijdens het debat over het coalitieakkoord op 4 juni werd duidelijk welke koers de nieuwe coalitie kiest. De bakens worden verzet. Niet door te investeren in bestaanszekerheid, maar door erop te bezuinigen.

De kwijtschelding van de afvalstoffenheffing verdwijnt. De bijzondere bijstand wordt beperkt. De individuele inkomenstoeslag voor inwoners die langdurig onder het sociaal minimum leven wordt gekort. Het zijn maatregelen die vooral één groep raken: de inwoners die financieel toch al het minst te besteden hebben.

Volgens de coalitie wordt een deel van deze pijn verzacht door uitbreiding van kindregelingen. Dat klinkt sympathiek, maar verhult een ongemakkelijke werkelijkheid. Wie langdurig onder het sociaal minimum leeft en geen kinderen heeft, krijgt geen compensatie. De vraag is niet alleen of dat wenselijk is, maar ook of het juridisch houdbaar is.

De overheid heeft immers niet voor niets de grondwettelijke opdracht om bestaanszekerheid te bevorderen. Gemeenten hebben op grond van de Participatiewet juist de taak inwoners met financiële problemen te ondersteunen. Daarnaast geldt het evenredigheidsbeginsel: overheidsbesluiten mogen niet onevenredig hard uitpakken voor specifieke groepen inwoners.

Maar er is nog een belangrijkere vraag die tijdens het debat nauwelijks aan bod kwam: wat betekenen deze bezuinigingen voor kinderen?

Wie denkt dat bestaanszekerheid uitsluitend een financieel dossier is, begrijpt onvoldoende hoe gezinnen functioneren. Wetenschappelijk onderzoek laat al tientallen jaren zien dat financiële problemen niet bij de voordeur stoppen. Armoede veroorzaakt stress. Stress veroorzaakt spanningen tussen ouders. Spanningen leiden tot meer conflicten en meer ontregeld opvoedgedrag. En juist die factoren vergroten de kans op gedragsproblemen, schooluitval, jeugdhulpgebruik en in ernstige gevallen zelfs kindermishandeling.

Het bekende Family Stress Model https://ap.lc/rssVR ↗️ beschrijft deze keten nauwkeurig. Financiële druk leidt niet automatisch tot problemen bij kinderen, maar vergroot wel de risicofactoren die eraan voorafgaan. Voor bestuurders is dat geen academische discussie. Het is essentiële kennis voor iedereen die beleid maakt.

Toch lijkt die kennis tijdens de coalitieonderhandelingen nauwelijks een rol te hebben gespeeld. Is er onderzocht wat deze bezuinigingen betekenen voor de ontwikkeling van kinderen? Is er een kindeffectrapportage gemaakt? Is bekeken welke gevolgen de maatregelen hebben voor gezinnen die nu al worstelen om rond te komen?

Als dat onderzoek niet is uitgevoerd, dan heeft de coalitie feitelijk besloten zonder te weten welke maatschappelijke rekening later wordt gepresenteerd.

Dat is opmerkelijk, omdat dezelfde gemeenteraad regelmatig debatteert over stijgende kosten van jeugdhulp, overlastgevende jongeren, jeugdcriminaliteit en opvoedproblemen. Dan gaat het vaak over gedrag. Hebben ouders voldoende grip? Stellen zij grenzen? Krijgen jongeren de juiste begeleiding?

Dat zijn relevante vragen, maar ze vertellen slechts een deel van het verhaal.

Langlopend onderzoek laat zien dat problemen bij kinderen vaak niet beginnen bij het kind zelf. Ze beginnen bij de omstandigheden waarin gezinnen leven. Wie financiële onzekerheid vergroot, vergroot ook de kans op stress, conflicten en opvoedproblemen. Wie vervolgens miljoenen uitgeeft aan jeugdhulp, handhaving en veiligheidsbeleid, bestrijdt vaak de gevolgen van problemen die eerder zijn ontstaan.

Met andere woorden: eerst bezuinigen op bestaanszekerheid en daarna extra geld uitgeven aan jeugdhulp is bestuurlijk vergelijkbaar met het openzetten van de kraan en vervolgens klagen dat de vloer nat wordt.

Juist daarom wringt deze koers. Gemeenten spreken graag over integraal beleid, preventie en kansengelijkheid. In de praktijk worden inkomen, zorg, onderwijs en veiligheid echter nog te vaak als afzonderlijke dossiers behandeld. De wetenschap laat iets anders zien. Het zijn geen losse dossiers. Het zijn schakels in dezelfde keten.

Wie jeugdcriminaliteit wil terugdringen, moet ook kijken naar bestaanszekerheid. Wie de jeugdhulp wil ontlasten, moet ook investeren in gezinnen. Wie kindveiligheid serieus neemt, kan niet tegelijkertijd maatregelen nemen die de financiële druk op kwetsbare huishoudens vergroten.

Dat maakt de politieke draai van sommige partijen extra opvallend. Op 18 november steunden Leefbaar Maessluys en de VVD nog de motie https://ap.lc/njvEr ↗️ voor aansluiting bij het UNICEF Child Friendly Cities Initiative en het MVS-Kinderrechtenmanifest. Daarmee onderschreven zij het belang van het Kinderrechtenverdrag en het uitgangspunt dat beleid getoetst moet worden op de gevolgen voor kinderen.

Nog geen jaar later stemmen dezelfde partijen in met maatregelen waarvan niet duidelijk is of de gevolgen voor kinderen überhaupt in beeld zijn gebracht.

Dat roept een ongemakkelijke vraag op. Was de steun voor kinderrechten een principiële keuze of slechts een symbolisch gebaar?

Want kinderrechten zijn pas iets waard wanneer ze ook overeind blijven op het moment dat er bezuinigd moet worden.

Juist dan blijkt of een bestuur werkelijk kiest voor preventie, bestaanszekerheid en de belangen van kinderen. Of dat die mooie woorden verdwijnen zodra de begroting onder druk komt te staan.

Hartelijke groet, 

Desiree van Doremalen

---