Column(123): De Muur der Stilte

---

Sommige ruzies zijn luid. Er wordt geschreeuwd, met deuren geslagen en verwijten vliegen door de kamer. Niet prettig, maar je weet tenminste waar je aan toe bent. Er is contact, hoe ongezond ook. Veel gevaarlijker is de ruzie zonder woorden. De stilte…

Niet de stilte van iemand die twintig minuten nodig heeft om af te koelen. Niet de stilte van een partner die zegt: “Ik ben nu te boos om verstandig te reageren. Geef me even de tijd.” Dat is een gezonde grens.

Ik heb het hier over de andere stilte. De stilte die als een koude mist door het huis trekt. De stilte waarbij je partner geen antwoord geeft op een vraag. Je niet aankijkt. De kamer uitloopt terwijl je nog aan het praten bent. De stilte die uren, dagen of soms zelfs weken kan duren. Dat heeft een naam: Stonewalling. Letterlijk: een muur optrekken. Wie ooit tegenover zo’n muur heeft gestaan, weet hoe machteloos dat voelt.

Ik sprak eens een cliënt die zei: “Ik zou bijna wensen dat hij tegen me schreeuwde. Dan wist ik tenminste dat ik nog bestond.” Dat is precies wat stonewalling zo destructief maakt. Je wordt niet aangevallen met woorden. Je wordt uitgewist.

Stonewalling

Psychologen beschouwen stonewalling niet als conflictvermijding. Onder andere het Gottman Institute noemt het één van de beroemde “Vier Ruiters” (*) die een relatie richting scheiding kunnen sturen.

Waarom? Omdat er een groot verschil bestaat tussen afstand nemen om tot rust te komen en iemand bewust buitensluiten. De eerste keuze dient het conflict. De tweede keuze dient de macht.

Bij stonewalling wordt stilte gebruikt als wapen. De boodschap is niet: “Ik heb tijd nodig.” De boodschap is: “Jij bent het niet waard om op te reageren.” Dat komt hard binnen. Veel harder dan mensen beseffen. Sterker nog: ons lichaam reageert erop alsof er sprake is van een bedreiging.

Bedreiging. Dat klinkt misschien overdreven, maar denk eens na. Mensen zijn sociale wezens. Verbinding is geen luxe; het is een basisbehoefte. Wanneer iemand die belangrijk voor ons is ons plotseling behandelt alsof we niet bestaan, schiet ons zenuwstelsel in de stress.

(*) De Vier Ruiters van de Apocalyps zijn vier symbolische figuren uit het Bijbelboek Openbaring (hoofdstuk 6) die de gebeurtenissen aankondigen die leiden tot het einde der tijden en het Laatste Oordeel.

Mensen beschrijven lichamelijke klachten zoals misselijkheid, hartkloppingen, slapeloosheid, buikpijn en een voortdurende knoop in hun maag. Ze lopen op eieren. Ze analyseren elk woord dat ze eerder hebben gezegd. Ze vragen zich af wat ze fout hebben gedaan. e gaan harder hun best doen.

Ze bieden excuses aan voor dingen die ze niet eens hebben gedaan. Ze geven steeds meer van zichzelf weg in de hoop dat de ander eindelijk weer contact maakt. Daar zit precies het gevaar.

Het slachtoffer gaat vaak geloven dat hij of zij het probleem is. Dat de stilte verdiend is. Dat er iets fundamenteel mis moet zijn met hem of haar.

Ik hoor regelmatig zinnen als:

“Misschien ben ik inderdaad te gevoelig.”

“Misschien moet ik hem gewoon met rust laten.”

“Misschien vraag ik te veel aandacht.”

Nee.

Wanneer iemand bewust dagenlang elk contact weigert zonder uitleg of zonder bereidheid het conflict later op te lossen, dan is dat geen gezonde communicatie. Laat niemand je wijsmaken dat je overdreven reageert. Opzettelijk genegeerd worden doet pijn omdat het bedoeld is om pijn te doen. Dat is geen zwakte van het slachtoffer. Dat is de aard van de tactiek.

Het interessante is dat stonewalling zowel bij mannen als vrouwen voorkomt. Het is geen typisch mannelijk of vrouwelijk gedrag. De verpakking verschilt soms, maar het effect blijft hetzelfde.

De één trekt zich terug achter een krant, televisie of computer. De ander loopt demonstratief door het huis zonder een woord te zeggen. Sommigen reageren niet meer op berichten. Anderen beantwoorden alleen praktische vragen alsof er geen relatie meer bestaat.

De vorm verandert. De boodschap niet: “Jij krijgt geen toegang meer tot mij totdat jij doet wat ik wil.”

Dat is geen volwassen communicatie. Dat is emotionele manipulatie. Een gezonde partner kan boos zijn. Kan verdrietig zijn. Kan ruimte nodig hebben. Maar een gezonde partner zegt uiteindelijk ook: “Laten we praten.” Een relatie kan immers alleen bestaan als er contact bestaat. Een muur beschermt misschien degene die hem bouwt, maar voor degene aan de andere kant voelt het als een gevangenis.

Herken jij ook het oorverdovende geluid van deze stilte?

Misschien heb je ooit tegenover zo’n muur gestaan. Misschien liep je dagenlang rond met een knoop in je maag terwijl de ander deed alsof je lucht was. Misschien begon je zelfs aan jezelf te twijfelen. Doe dat niet. Een conflict is normaal. Verschillen van mening zijn normaal. Zelfs tijdelijke afstand kan gezond zijn. Maar structureel genegeerd worden is iets anders.

Wanneer stilte wordt gebruikt om te straffen, te controleren of iemand klein te maken, dan is het geen rust meer. Dan is het een boodschap. Die boodschap verdient het om herkend te worden voor wat zij werkelijk is.

De muur der stilte maakt geen geluid. Maar voor degene die ertegenaan loopt, kan niets harder klinken.

#relatieproblemen | #doodzwijgen | #emotionelemishandeling | #slechtecommunicatie | #toxischerelatie

---