Column(123): Klik. Swipe. Verdwijn.

Ik zat laatst op een bankje in het park, naast een jongen van een jaar of zestien. Hij zat daar ook, maar dan met een soort krampachtige blik op z’n telefoon. Niet ontspannen, niet genietend van het zonnetje, maar met zo’n intense focus alsof hij een nucleaire raketlancering moest tegenhouden door op tijd op een dansende lama te klikken. TikTok, vermoed ik. Of een game waarin je virtueel huizen kunt bouwen terwijl je eigen kamer eruitziet als een explosie in een pizzadoos.

Ik wilde iets zeggen, gewoon, “mooie dag hè?” Maar ik zag het al: dat zou voelen alsof ik hem probeerde te ontvoeren. Of erger nog, als een directe aanval op zijn persoonlijke ruimte. Hij keek niet op. Hij hoorde me niet eens. Zijn oren zaten dichtgeplugd met oortjes, zijn ziel geparkeerd in de cloud.

Generatie MetaMist

De jeugd van tegenwoordig – en ja, ik weet dat ik nu officieel een ouwe zeur ben – lijkt in een soort digitale mist te leven. Alsof ze bestaan in een virtuele luchtbel vol filters, likes, dansjes, en ongegronde zelfdiagnoses van ADHD, narcisme, of “main character syndrome”. Alles in stukjes van vijftien seconden. Daarin proberen ze hun identiteit te vinden, hun relaties vorm te geven, en hun zelfbeeld op te bouwen. Geen wonder dat het schuurt.

Wat ik het meest bizarre vind? Ze durven niet meer te bellen. Bellen! Dat reeds een eeuw oude gebruik waarbij je met je eigen stem direct contact hebt met een ander mens. Nee hoor, liever honderd appjes, emoji’s en GIF’s van dansende katten dan gewoon “Hoi mam, hoe gaat het?”

Blijkbaar is telefoneren eng geworden. Want dan moet je onmiddellijk reageren. Je kunt geen vier uur nadenken over je antwoord of eerst checken wat ChatGPT ervan vindt. Je kunt zelfs niet ongemerkt huilen of lachen. De ander hoort je ademen. Dat is tegenwoordig blijkbaar een vorm van bedreiging.

De illusie van echtheid

En dan zijn er die influencers. Jongeren volgen mensen die niet echt zijn. Of beter gezegd: mensen die zó ge-edit zijn, dat je je afvraagt of ze nog wel hun eigen schaduw werpen. Influencers presenteren een leven waarin iedereen rijk is, altijd op vakantie, een perfect lichaam heeft en wakker wordt met een cappuccino in bed terwijl de zon net goed valt voor een spontane selfie. Ja ja.

De gevolgen? De één voelt zich waardeloos omdat-ie nog nooit op Bali is geweest, de ander denkt na drie filmpjes over dropshipping dat-ie binnen een week miljonair zal zijn. Het zelfvertrouwen schommelt harder dan de bitcoin. Ze overschatten zichzelf, of onderschatten zich compleet – afhankelijk van welk algoritme hen vandaag voedt.

En dan die seksuele identiteitszoektocht. Natuurlijk moeten jongeren zichzelf kunnen ontdekken, experimenteren, en hun plek vinden in het spectrum. Maar wat ik zie, is dat het soms meer verwarring zaait dan inzicht. In plaats van écht voelen en nadenken, nemen ze hun identiteit over van een TikTok-serie of een mening van iemand met lipfillers en een ringlamp. “Ik zag het op Insta, dus het klopt.” Wat is er gebeurd met twijfelen? Met tijd nemen om iets te doorvoelen?

Gedachten in de uitverkoop

Vroeger – ja, ik weet het, vroeger is een lelijk woord – was je dom door onwetendheid. Nu word je dom gehouden door overinformatie. Alles is er, maar niets blijft hangen. En dan komt de bonus: trollen uit Rusland en China. Geen geintje. Jongeren krijgen via sociale media niet alleen onzin over skincare en crypto, maar ook halve waarheden, verdraaide feiten en ronduit leugens ingespoten via slimme AI-content.

En weet je wat écht slim is aan die trollen? Ze doen het niet door leugens te schreeuwen. Nee, ze stellen net even een vraag die twijfel zaait. Een filmpje waarin iemand zegt: “Zou het kunnen dat…?” En hup: hele complotten ontstaan in hoofden die amper zijn volgroeid, maar al wel denken dat ze alles doorzien. Denken dat de maanlanding nep was, dat vaccins een chip bevatten, of dat de aarde plat is. Serieus?

Echte wereld, waar ben je gebleven?

Wat ik mis, is contact. Echt contact. Met een mens van vlees en bloed, niet van pixels en perfect belichte selfies. Ik zie jongeren in groepen bij elkaar zitten en allemaal op hun telefoon kijken. Ze praten niet met elkaar, ze sturen memes. Ze ontmoeten elkaar niet, ze taggen elkaar.

En begrijp me goed: ik ben niet tegen technologie. Ik vind het prachtig. Ik gebruik zelf ook apps. Ik google, ik stuur berichten, ik heb zelfs een smartwatch (nou ja, gekregen van mijn dochter, werkt prima als ik ‘m opgeladen krijg). Maar het verschil is: ik weet dat dat ding een hulpmiddel is. Geen verlengstuk van mijn ziel.

Bij veel jongeren is het omgekeerd. De telefoon is de spiegel waarin ze zichzelf zoeken. En als die spiegel alleen gebogen beelden teruggeeft, worden ze vanzelf krom.

En nu dan, Ko?

Wat moeten we ermee? Gaan we mobieltjes verbieden? TikTok de wereld uit gooien? Nee. Zinloos. Het paard is al lang uit de stal, heeft een Instagram-account en 40.000 volgers.

Wat we wél moeten doen, is praten. Echt praten. Niet belerend, maar nieuwsgierig. Ouders, grootouders, docenten, sportcoaches: stel vragen. Luister. Laat jongeren voelen dat de echte wereld meer te bieden heeft dan pixels. Dat twijfelen oké is. Dat je iets niet meteen hoeft te weten, en dat stilte geen gevaar is maar een ruimte waarin je iets kunt laten bezinken.

Neem ze mee de natuur in. Zonder scherm. Laat ze voelen hoe zon op je huid voelt zonder filter. Laat ze eens koken zonder YouTube-recept, gewoon met wat er is. Laat ze verdwalen en zelf de weg terugvinden. En als je het lef hebt: bel ze. Zomaar. Niet om iets belangrijks, maar om te vragen: “Hoe is het nou écht met je?”

Tot slot

Lieve jonge mensen, als jullie dit lezen (en je bent al tot hier gekomen – petje af): weet dat je meer bent dan je TikTok-feed. Je hoeft niet perfect te zijn. Je hoeft niet alles te weten. Je hoeft vooral niet altijd te weten wie je bent. Dat komt. Dat groeit. Maar alleen als je af en toe durft stil te staan. Zonder oortjes in. Zonder scherm. Gewoon jij.

En als je écht stoer bent? Bel je iemand. Vandaag nog. Zeg gewoon: “Hoi.” Je zult versteld staan van wat er dan gebeurt.

Columnisten schrijven eigen visie op persoonlijke titel.

Klik voor de definitie van een column

  Een column is géén nieuwsartikel. Wat is het wel? Onderstaande maakt duidelijk dat je een column moet begrijpen door niet alleen de woorden tot je te nemen, maar door te bedenken welke  boodschap de columnist – mogelijk tussen de regels door –  aan de lezers geeft. Begrijp je de boodschap? Zie je wat de schrijver bedoelt? Daar kan ieder individu wat van vinden. Als het een eigen pijnplek is, kan de lezer de aanvechting hebben om helemaal erin mee te gaan of er volledig tegenin te gaan. Het is goed dat je als lezer weet wat (de waarde en betekenis van) een column is.

• De aard van de journalistieke vorm van columns is dat deze informatief, leerzaam. onderhoudend maar ook kritisch, humoristisch (parodie, ironisch, sarcastisch, satirisch) en prikkelend kunnen zijn binnen een maatschappelijke context.
• Waar de columnist dat zelf nodig acht, kunnen links in de tekst staan die naar achtergrondinformatie doorverwijzen
• Wat voor de één een leuke of rake column is, is voor een ander onzin, een belediging of niet acceptabel. Youp van ’t Hek die met alles en iedereen de vloer aanveegt in zijn columns in het NRC wordt niet door iedereen gewaardeerd. Hetzelfde geldt voor Theo Holman in Het Parool en diverse andere columnisten.
• Aan columnisten wordt door de Nederlandse rechter een grote mate van vrijheid toegekend in hun columns. Deze vrijheid kan zich ook uitstrekken tot teksten die, als ze buiten een column geschreven zouden zijn, als kwetsend of beledigend gekenmerkt worden.

Zie ook bijgaande definitie van wikipedia:  

© wikipedia