Column(148): Waarom verdeeldheid improductief is

Soms betrap ik mezelf erop dat ik me erger aan iemand die “het weer niet begrijpt”. Een buurman met een andere mening over vluchtelingen. Een vriend die precies het tegenovergestelde vindt van wat ik denk over klimaat of politiek. En dan voel ik het gebeuren: de afstand groeit. In plaats van te luisteren, begin ik argumenten te verzamelen. Niet om te begrijpen, maar om te winnen.

Pas later, als het gesprek in de soep is gelopen, besef ik hoe zinloos dat is. Verdeeldheid is niet alleen vermoeiend — ze is ook ongelooflijk improductief. Ze kost energie, tijd en vaak ook relaties.

Verdeeldheid in het kleine: tussen mensen

In ons persoonlijke leven heeft verdeeldheid iets verstikkends. Een conflict in de familie, een vriendschap die verwatert na een meningsverschil — het haalt de scherpte uit wat er écht toe doet. Ik heb dat zelf meegemaakt. Een jarenlange vriend en ik kregen onenigheid over corona. We stonden lijnrecht tegenover elkaar. Wat begon met argumenten, eindigde in stilte. Geen contact meer. En waarvoor eigenlijk?
Toen ik hem maanden later weer sprak, was het alsof we beiden opgelucht waren. De verschillen waren er nog steeds, maar het maakte niet meer uit. We praatten weer over gewone dingen. Het leven, gezondheid, de kinderen. En ineens dacht ik: had ik dat niet eerder kunnen doen?

De waarheid is dat verdeeldheid niet alleen de ander buitensluit, maar ook jezelf opsluit. In je eigen gelijk. En daarbinnen gebeurt niets meer. Geen groei, geen begrip, geen verbinding.

Verdeeldheid in de samenleving

Wat tussen twee mensen gebeurt, zie je op grotere schaal terug in de samenleving. Overal zie je kampen ontstaan. Jongeren tegenover ouderen, stad tegenover platteland, huurders tegenover huiseigenaren. En iedereen verdedigt zijn eigen positie alsof de ander de vijand is.

We praten steeds minder mét elkaar en steeds meer óver elkaar. Sociale media versterken dat. Daar is nuance verdacht geworden, en twijfel een teken van zwakte. Je moet vóór of tégen zijn, zwart of wit, links of rechts.

Maar die houding is improductief. We besteden meer energie aan het bestrijden van elkaar dan aan het oplossen van de problemen die we delen. Neem de woningmarkt. Iedereen heeft er een mening over, maar zolang elke groep vooral voor zichzelf opkomt, verandert er niets.

De samenleving is geen wedstrijd met winnaars en verliezers. Als de verbinding verdwijnt, verliest iedereen.

Verdeeldheid in de politiek

In Den Haag is verdeeldheid haast een beroep geworden. Politici lijken te denken dat ze alleen bestaan als ze zich afzetten tegen de ander. Er zijn meer partijen dan ooit, maar minder samenwerking. Alles draait om profilering, niet om oplossingen.

Ik begrijp het wel. De druk van media en peilingen is groot. Maar het resultaat is dat beslissingen uitblijven. Formatietrajecten duren eindeloos, beleid wordt afgezwakt, en het vertrouwen van burgers zakt weg.

De improductiviteit van verdeeldheid is daar pijnlijk zichtbaar. Terwijl het land wacht op duidelijkheid, zijn politici bezig met het verdedigen van standpunten. Besturen vraagt juist om het tegenovergestelde: de bereidheid om iets van je gelijk op te geven in ruil voor vooruitgang.

Ik heb in mijn werkzame leven vaak geleerd dat een compromis geen zwakte is. Het is de smeerolie van samenwerking. Zonder dat loopt alles vast — in bedrijven, in relaties en dus ook in de politiek.

Verdeeldheid in de wereld

Kijk je nog een stap verder, dan zie je hetzelfde patroon op wereldschaal. Oorlogen, handelsruzies, klimaatconferenties die eindigen zonder afspraken — allemaal symptomen van hetzelfde onvermogen om over grenzen heen te kijken.

Ieder land verdedigt zijn eigen belang, terwijl we allang weten dat veel problemen geen paspoort meer hebben. Klimaatverandering, migratie, pandemieën: ze houden niet op bij de grens. En toch blijven we redeneren alsof we eilanden zijn.

De mensheid beschikt over ongekende kennis en middelen, maar verspilt ze aan wantrouwen. Verdeeldheid vertraagt alles. En terwijl de wereld brandt, vergaderen we over wie de brandblusser mag vasthouden.

Het begint bij jezelf

Het is makkelijk om met de vinger te wijzen naar Den Haag of de wereldleiders, maar als ik eerlijk ben, begint het bij mezelf. Bij mijn bereidheid om de ander niet als tegenstander te zien, maar als medemens met een ander perspectief.

Ik probeer me tegenwoordig iets vaker af te vragen: wil ik winnen of wil ik begrijpen? Dat is geen zachte vraag, maar een praktische. Want zodra ik kies voor begrijpen, verandert de sfeer. Gesprekken worden rustiger, opener. De scherpe rand verdwijnt.

En als dat in het klein werkt, waarom dan niet in het groot?

Iedereen kan beginnen met een simpel gebaar: luisteren zonder direct te reageren. Een vraag stellen in plaats van een oordeel vellen. Een gesprek aangaan met iemand die anders denkt. Dat lijkt misschien klein, maar het is de enige manier waarop verdeeldheid krimpt in plaats van groeit.

Verdeeldheid maakt stilstand. Verbinding brengt beweging. En beweging — samen, niet tegenover elkaar — is de enige vorm van vooruitgang die ergens toe leidt.

Dus als ik één advies mag geven: wees niet bang om de eerste stap te zetten. Iemand moet het doen. En wie weet, misschien volgt de rest vanzelf.

Columnisten schrijven eigen visie op persoonlijke titel.

Klik voor de definitie van een column

  Een column is géén nieuwsartikel. Wat is het wel? Onderstaande maakt duidelijk dat je een column moet begrijpen door niet alleen de woorden tot je te nemen, maar door te bedenken welke  boodschap de columnist – mogelijk tussen de regels door –  aan de lezers geeft. Begrijp je de boodschap? Zie je wat de schrijver bedoelt? Daar kan ieder individu wat van vinden. Als het een eigen pijnplek is, kan de lezer de aanvechting hebben om helemaal erin mee te gaan of er volledig tegenin te gaan. Het is goed dat je als lezer weet wat (de waarde en betekenis van) een column is.

• De aard van de journalistieke vorm van columns is dat deze informatief, leerzaam. onderhoudend maar ook kritisch, humoristisch (parodie, ironisch, sarcastisch, satirisch) en prikkelend kunnen zijn binnen een maatschappelijke context.
• Waar de columnist dat zelf nodig acht, kunnen links in de tekst staan die naar achtergrondinformatie doorverwijzen
• Wat voor de één een leuke of rake column is, is voor een ander onzin, een belediging of niet acceptabel. Youp van ’t Hek die met alles en iedereen de vloer aanveegt in zijn columns in het NRC wordt niet door iedereen gewaardeerd. Hetzelfde geldt voor Theo Holman in Het Parool en diverse andere columnisten.
• Aan columnisten wordt door de Nederlandse rechter een grote mate van vrijheid toegekend in hun columns. Deze vrijheid kan zich ook uitstrekken tot teksten die, als ze buiten een column geschreven zouden zijn, als kwetsend of beledigend gekenmerkt worden.

Zie ook bijgaande definitie van wikipedia:  

© wikipedia