Column(166): Eerlijke en tijdige communicatie: het fundament onder geloofwaardig bestuur

Er zijn onderwerpen die in de lokale politiek telkens terugkeren, maar zelden fundamenteel worden opgelost. “Eerlijke en tijdige communicatie” is er zo één. Het klinkt als een vanzelfsprekendheid. Wie kan er immers tegen zijn? Toch blijkt in de praktijk dat juist dit fundament onder goed bestuur wankelt zodra besluiten gevoelig worden, deadlines krap zijn of politieke belangen meespelen.

Communicatie vanuit de gemeentelijke overheid is geen bijzaak. Zij is onderdeel van het bestuur zelf. Zodra communicatie achteraf komt, onvolledig is of bewust wordt gemanaged om schade te beperken, ontstaat er een breuk. Niet alleen tussen burger en bestuur, maar ook tussen raad en college.

Wie het serieus meent met eerlijke communicatie, moet haar behandelen als een bestuurlijke discipline. Dat betekent: concreet, controleerbaar en toetsbaar. Met andere woorden: S.M.A.R.T.

Specifiek – zeg wat er écht aan de hand is

Eerlijke communicatie begint met specificiteit. Geen algemeenheden, geen geruststellende containerbegrippen, maar heldere feiten.

█ Wanneer er bijvoorbeeld sprake is van grondverontreiniging bij een bouwlocatie, dan is “er zijn aandachtspunten” geen adequate boodschap. Wat is er aangetroffen? Wat zijn de risico’s? Wat betekent dit voor planning en kosten? Welke scenario’s liggen er?

█ Te vaak zien we dat communicatie bewust vaag blijft. Men vreest onrust. Men wil eerst “alles onderzoeken”. Dat is begrijpelijk, maar vaagheid voedt speculatie. En speculatie ondermijnt vertrouwen.

Meetbaar – maak beloften toetsbaar

Een tweede criterium is meetbaarheid. Beloften zonder meetlat zijn politieke lucht.

█ Als een college aankondigt dat de parkeerdruk “zal verbeteren”, dan is de eerste vraag: wanneer, hoe en met welke indicator? Wordt er gemeten hoeveel bezette plaatsen er zijn? Komt er een nulmeting? Worden resultaten gepubliceerd?

█ Zonder meetbaarheid ontstaat er een gevaarlijk patroon: bestuurders kunnen altijd claimen dat ze “op de goede weg” zijn. Maar als er geen cijfers zijn, kan niemand dat controleren — ook de gemeenteraad niet.

Dat ondermijnt niet alleen de geloofwaardigheid van het college, maar ook die van de raad die haar controlerende taak moet uitvoeren.

Acceptabel – neem draagvlak serieus

Communicatie moet acceptabel zijn, in de zin dat zij rekening houdt met het perspectief van inwoners. Dat betekent niet dat iedereen het eens moet zijn met een besluit, maar wel dat men zich gehoord voelt.

█ Een informatieavond waarin plannen al vastliggen en inspraak feitelijk niets meer verandert, is geen participatie maar ritueel. Inwoners doorzien dat feilloos. Zij accepteren impopulaire besluiten vaak beter dan halfzachte trajecten waarin inspraak wordt gesimuleerd.

Wanneer burgers het gevoel krijgen dat communicatie vooral dient om weerstand te managen in plaats van om openheid te geven, ontstaat cynisme. En cynisme is de voorbode van afhakende betrokkenheid.

Realistisch – wees eerlijk over beperkingen

Realistische communicatie vraagt moed. Het vraagt dat bestuurders durven zeggen: dit lukt niet binnen het huidige budget. Of: dit project loopt vertraging op door fouten in de voorbereiding. Of zelfs: hier hebben wij een verkeerde inschatting gemaakt.

Het alternatief is veel schadelijker: steeds nieuwe verklaringen, steeds verschuivende deadlines, steeds andere accenten in de uitleg.

█ Wanneer bij woningbouwprojecten telkens wordt gesproken over “binnenkort in uitvoering”, maar de startdatum schuift jaar na jaar op, dan tast dat de geloofwaardigheid aan. Niet omdat vertraging onmogelijk is, maar omdat men de oorzaak niet tijdig en eerlijk benoemt.

Tijdgebonden – communiceer vóórdat het uitlekt

Tijdigheid is misschien wel het meest onderschatte element. Communicatie die pas plaatsvindt nadat bewoners via geruchten of sociale media op de hoogte raken, is per definitie defensief.

Denk aan wijzigingen in verkeerscirculatie, sluiting van voorzieningen of veiligheidsincidenten. Als inwoners het gevoel hebben dat zij als laatste worden geïnformeerd, ontstaat er een hiërarchie van kennis waarin bestuurders boven burgers staan.

Dat is funest voor vertrouwen.

De negatieve gevolgen van gebrekkige communicatie

Wat gebeurt er wanneer eerlijke en tijdige communicatie ontbreekt?

Ten eerste ontstaat er wantrouwen richting de ambtenarij. Ambtenaren worden gezien als informatiebeheerders in plaats van als uitvoerders van publiek belang.

Ten tweede verliest het college van B&W aan gezag. Elke onduidelijke boodschap, elke vertraagde toelichting voedt het beeld dat men vooral bezig is met reputatiebeheer.

Maar het meest kwetsbaar is de gemeenteraad.

De raad is afhankelijk van juiste en volledige informatie om haar controlerende taak uit te oefenen. Wanneer informatie te laat of gefilterd wordt gedeeld, kan de raad haar werk niet goed doen. En als de raad vervolgens geen kritische vragen stelt, ontstaat de indruk van medeplichtigheid.

Dan verschuift het probleem van communicatie naar geloofwaardigheid.

De grens van herstel is bijna voorbij

Geloofwaardigheid is geen onbeperkt hernieuwbare bron. Zij kan worden hersteld, maar niet eindeloos.

Wanneer inwoners herhaaldelijk ervaren dat informatie onvolledig is, dat deadlines verschuiven zonder duidelijke uitleg, dat inspraak weinig effect heeft en dat succesverhalen domineren terwijl problemen zichtbaar blijven, dan volgt een gevaarlijk proces: onverschilligheid.

Onverschilligheid is ernstiger dan boosheid. Boze burgers praten nog. Onverschillige burgers haken af.

En wanneer voldoende inwoners afhaken, staat niet alleen het imago van bestuurders op het spel, maar het functioneren van de lokale democratie zelf.

Waarschuwing

De gemeentelijke overheid moet zich realiseren dat communicatie geen instrument is om politieke schade te beperken. Zij is een kerntaak van bestuur.

Als eerlijke en tijdige communicatie structureel tekortschiet, dreigt een definitieve erosie van geloofwaardigheid — van ambtenarij, van het college van B&W en vooral van de gemeenteraad als hoogste orgaan van de gemeente.

En zodra geloofwaardigheid verloren gaat, wordt elk besluit verdacht, elk plan betwijfeld en elke uitleg gewantrouwd.

Daarom is mijn waarschuwing helder: maak communicatie S.M.A.R.T., consequent en toetsbaar. Niet uit angst voor kritiek, maar uit respect voor de kiezer.

Want vertrouwen komt te voet, maar verdwijnt definitief wanneer eerlijkheid te laat arriveert.

Columnisten schrijven eigen visie op persoonlijke titel.

Klik voor de definitie van een column

  Een column is géén nieuwsartikel. Wat is het wel? Onderstaande maakt duidelijk dat je een column moet begrijpen door niet alleen de woorden tot je te nemen, maar door te bedenken welke  boodschap de columnist – mogelijk tussen de regels door –  aan de lezers geeft. Begrijp je de boodschap? Zie je wat de schrijver bedoelt? Daar kan ieder individu wat van vinden. Als het een eigen pijnplek is, kan de lezer de aanvechting hebben om helemaal erin mee te gaan of er volledig tegenin te gaan. Het is goed dat je als lezer weet wat (de waarde en betekenis van) een column is.

• De aard van de journalistieke vorm van columns is dat deze informatief, leerzaam. onderhoudend maar ook kritisch, humoristisch (parodie, ironisch, sarcastisch, satirisch) en prikkelend kunnen zijn binnen een maatschappelijke context.
• Waar de columnist dat zelf nodig acht, kunnen links in de tekst staan die naar achtergrondinformatie doorverwijzen
• Wat voor de één een leuke of rake column is, is voor een ander onzin, een belediging of niet acceptabel. Youp van ’t Hek die met alles en iedereen de vloer aanveegt in zijn columns in het NRC wordt niet door iedereen gewaardeerd. Hetzelfde geldt voor Theo Holman in Het Parool en diverse andere columnisten.
• Aan columnisten wordt door de Nederlandse rechter een grote mate van vrijheid toegekend in hun columns. Deze vrijheid kan zich ook uitstrekken tot teksten die, als ze buiten een column geschreven zouden zijn, als kwetsend of beledigend gekenmerkt worden.

Zie ook bijgaande definitie van wikipedia:  

© wikipedia