Column(181): Jij bent “ANDERS”

Het label “ANDERS” wordt makkelijk geplakt op een ander, te gemakkelijk en te snel. En het gaat mis zodra het stelselmatig wordt met de verborgen intentie om structureel buiten te sluiten. Het labellen is een onbewuste gewoonte om op mensen een etiketje te plakken. Wij labelen wat af. Vaak alleen maar ter verduidelijking en precisering. We zien echter ook het etiket: “ANDERS” voorbijkomen. Dan bedoelt de spreker “anders dan de groep waartoe ik denk te behoren”. Dan is het niet meer een abstracte theorie, maar een gestructureerd, bijna mechanisch proces.

Stelselmatig “ANDERS”

Een etiket of label ANDERS (denk aan de Jodenster in WO II) plakken is een proces dat begint met een eenvoudige handeling van onderscheid wat uitgroeit tot een systeem van ongelijkheid. Zie dit beeld voor je: een rij vrijwel identieke figuren, waarvan er één subtiel als “ANDERS” is gemarkeerd. Deze minimale variatie is al voldoende om de hele dynamiek in gang te zetten. De boodschap is helder: “ANDERS” vereist geen grote verschillen; het vereist alleen dat aan verschil betekenis wordt toegekend.

Dit sluit direct aan bij de visie dat “ANDERS” niet gaat over diversiteit op zich, maar over de interpretatie van diversiteit. Een “ANDERS” wordt gecreëerd wanneer iemand wordt gezien als vreemd, minder belangrijk of als iemand die er niet bij hoort. Wat begint als waarneming, wordt classificatie, en classificatie wordt hiërarchie. Algemeen geformuleerd: het maken van ‘wij’ en ‘zij’ vat de kern van het mechanisme samen. Identiteit ontstaat niet in isolatie, maar relationeel, door contrast.

Het doel en de functie van dit proces

Dit “ANDERS” labelen creëert grenzen. Die grenzen zijn niet neutraal; ze versterken de groepsidentiteit en legitimeren uitsluiting. De incrowd (groepleden) wint aan samenhang en heeft een gevoel van superioriteit, terwijl de buitenstaanders worden neergezet als inferieur of onverenigbaar. Dit etiket is geen bijproduct maar is functioneel. Door te definiëren wie er niet bij hoort, stabiliseert de dominante groep haar eigen positie.

Hoe het werkt

De gebruikte middelen zijn: taal, stereotypen, narratieven en sociale praktijken. Hier wordt het abstracte concreet. Labels als “gevaarlijk”, “achterlijk, “gelukzoeker” of “onwaardig” zijn geen toevalligheden; het zijn instrumenten. Door herhaling in media, politiek en alledaagse gesprekken verharden deze labels tot ogenschijnlijke waarheden. Ik benadruk hier dat het buiten de groep plaatsen zelden een eenmalige handeling is: het is een patroon dat verankerd ligt in communicatie en gedrag.

Van individuele mening via beleid naar cultuur

Van belang is om hier onderscheid te maken tussen niveaus van “ANDERS” zijn. Op individueel niveau uit het zich in vooroordelen. Op institutioneel niveau wordt het vastgelegd in beleid en regels die uitsluiten. Op cultureel niveau zit het ingebed in normen, tradities en verhalen die ongelijkheid normaliseren. Deze gelaagde structuur is essentieel: ze laat zien dat het stelselmatig labellen als “ANDERS” niet slechts een kwestie is van persoonlijke houding, maar een systemisch fenomeen. Het denken in niveaus versterkt dat denkbeeld,

Voorbeelden als racisme, seksisme, xenofobie, kastendiscriminatie en meer, laten de universele karakter van het mechanisme zien. De specifieke doelwitten kunnen verschillen, maar de onderliggende logica blijft gelijk: definieer verschil, ken er waarde aan toe en rechtvaardig uitsluiting. Deze herhaling in uiteenlopende contexten suggereert dat “ANDERS” minder gaat over specifieke groepen en meer over een terugkerende sociale strategie.

Wat is de impact

De gevolgen zijn concreet en moeilijk te negeren. Uitsluiting, ontzegging van rechten, ongelijkheid, geweld en verlies van menselijk potentieel zijn geen bijwerkingen; het zijn directe uitkomsten. Zo verschuift ons beeld van abstracte definitie naar tastbare schade en overbrugt zo de kloof tussen theorie en geleefde werkelijkheid. Dat benadrukt het feit dat “ANDERS” niet slechts een cognitieve vertekening is, maar een drijvende kracht achter structureel onrecht.

Erkenning van handelingsvermogen

Het moge duidelijk zijn dat individuen, gemeenschappen, instellingen en hele samenlevingen zich schuldig kunnen maken aan dit proces, vaak onbewust. Dit is een cruciaal aandachtspunt. Het proces blijft bestaan niet alleen door bewuste intentie, maar ook omdat het genormaliseerd en zonder veel reflectie wordt gereproduceerd. Angst voor verschil, de behoefte aan identiteit en verbondenheid, en de drang naar macht en controle houden het in stand. In die zin is “ANDERS” zowel psychologisch als politiek een samenspel van menselijke neigingen en machtsstructuren.

Ombuigen en veranderen ten goede

Het blijft echter niet bij diagnose. Er zijn gelukkig ook handvatten voor ombuiging en verandering van die denkbeelden. Het tegengaan van dit “ANDERS” labelen vraagt om gerichte tegenmaatregelen: empathie, kritische reflectie, het bevragen van stereotypen, het stimuleren van dialoog en het bouwen van rechtvaardige instituties. Dit zijn geen abstracte idealen, maar concrete aangrijpingspunten. Omdat het “label” proces op meerdere niveaus werkt, moet het ook op meerdere niveaus moet worden aangepakt.

De kernboodschap moet zijn “Het label ANDERS verandert verschil in afstand, en verandert afstand in hiërarchie”. Dit vat de overgang van perceptie naar ongelijkheid in één zin samen. Ik onderstreep de normatieve positie: Verschil is natuurlijk, maar hiërarchie is geconstrueerd. Dat onderscheid is fundamenteel. Het scheidt wat onvermijdelijk is van wat veranderbaar is.

Conclusie

Samengevat kom ik tot deze conclusie: Steevast als “ANDERS” bestempelen is een systematisch proces dat neutrale verschillen omzet in gestructureerde ongelijkheid. Het werkt via taal, instituties en cultuur, en blijft bestaan omdat het psychologische en politieke functies vervult voor dominante groepen. Juist omdat het geconstrueerd is, kan het ook worden afgebroken. Een rechtvaardige samenleving elimineert verschillen niet, maar zij weigert ze te gebruiken als wapen.

Columnisten schrijven eigen visie op persoonlijke titel.

Klik voor de definitie van een column

  Een column is géén nieuwsartikel. Wat is het wel? Onderstaande maakt duidelijk dat je een column moet begrijpen door niet alleen de woorden tot je te nemen, maar door te bedenken welke  boodschap de columnist – mogelijk tussen de regels door –  aan de lezers geeft. Begrijp je de boodschap? Zie je wat de schrijver bedoelt? Daar kan ieder individu wat van vinden. Als het een eigen pijnplek is, kan de lezer de aanvechting hebben om helemaal erin mee te gaan of er volledig tegenin te gaan. Het is goed dat je als lezer weet wat (de waarde en betekenis van) een column is.

• De aard van de journalistieke vorm van columns is dat deze informatief, leerzaam. onderhoudend maar ook kritisch, humoristisch (parodie, ironisch, sarcastisch, satirisch) en prikkelend kunnen zijn binnen een maatschappelijke context.
• Waar de columnist dat zelf nodig acht, kunnen links in de tekst staan die naar achtergrondinformatie doorverwijzen
• Wat voor de één een leuke of rake column is, is voor een ander onzin, een belediging of niet acceptabel. Youp van ’t Hek die met alles en iedereen de vloer aanveegt in zijn columns in het NRC wordt niet door iedereen gewaardeerd. Hetzelfde geldt voor Theo Holman in Het Parool en diverse andere columnisten.
• Aan columnisten wordt door de Nederlandse rechter een grote mate van vrijheid toegekend in hun columns. Deze vrijheid kan zich ook uitstrekken tot teksten die, als ze buiten een column geschreven zouden zijn, als kwetsend of beledigend gekenmerkt worden.

Zie ook bijgaande definitie van wikipedia:  

© wikipedia