Column(182): De goeie ouwe tijd

Als ik terugdenk aan Nederland van rond 1960, dan zie ik een land dat bijna niet meer te vergelijken is met het Nederland van vandaag. Natuurlijk was vroeger niet alles beter. Dat zeggen mensen vaak te makkelijk. Maar ik merk wel dat er dingen zijn verdwenen waarvan ik pas nu begrijp hoe waardevol ze eigenlijk waren.

Nederland was destijds overzichtelijker. Mensen leefden dichter bij elkaar, letterlijk en figuurlijk. De buurman kende je naam. De bakker wist wat je op zaterdag kwam halen. Kinderen speelden buiten zonder dat ouders voortdurend hoefden te controleren waar ze waren. Er bestond een soort vanzelfsprekend vertrouwen in elkaar en in de samenleving.

Tegelijkertijd was het ook een benauwder tijdperk. De kerk bepaalde veel, sociale rollen lagen vast en wie “anders” was, viel sneller buiten de groep. Vrouwen hadden minder kansen, jongeren minder vrijheid en over veel onderwerpen werd eenvoudigweg niet gesproken. De emancipatie van vrouwen, meer individuele vrijheid en grotere acceptatie van verschillen zie ik daarom absoluut als enorme vooruitgang.

Maar ergens onderweg is volgens mij ook iets doorgeslagen.

Ik zie tegenwoordig een samenleving waarin individualisme bijna een levensdoel is geworden. Vroeger vroeg men: “Wat kunnen we samen opbouwen?” Nu lijkt de vraag vaker: “Wat levert het míj op?” Dat merk ik overal. In de politiek, op sociale media, zelfs in buurten waar mensen jarenlang naast elkaar wonen zonder elkaar echt te kennen.

De digitalisering heeft ons leven makkelijker gemaakt, maar tegelijk ook afstandelijker. We communiceren voortdurend, maar spreken elkaar steeds minder echt. Een appje vervangt een gesprek. Een mening op internet vervangt luisteren naar elkaar. Iedereen lijkt harder te roepen, terwijl er minder begrip ontstaat.

Ook het tempo van de maatschappij voelt veranderd. Alles moet sneller, efficiënter en groter. Winkels verdwijnen uit binnensteden, vervangen door webshops en distributiecentra. Scholen, ziekenhuizen en gemeenten zijn gefuseerd tot enorme organisaties waar menselijke maat soms zoek raakt. Ik heb vaak het gevoel dat systemen belangrijker zijn geworden dan mensen.

Wat ik misschien nog wel het meest mis, is een gevoel van gezamenlijkheid. In de jaren zestig waren Nederlanders het lang niet altijd eens met elkaar, maar er bestond wel meer besef dat we samen verantwoordelijk waren voor het land. Nu lijkt de samenleving soms opgebouwd uit losse groepen die elkaar wantrouwen of elkaar voortdurend de maat nemen.

Daar staat tegenover dat Nederland vandaag ook sterke kanten heeft. We zijn welvarender, gezonder en beter opgeleid dan ooit tevoren. Technologische vooruitgang biedt kansen waar men vroeger alleen van kon dromen. Medische zorg redt levens die vroeger verloren gingen. Jongeren hebben meer mogelijkheden om hun eigen weg te kiezen. En ondanks alle maatschappelijke spanningen zie ik nog steeds ontzettend veel mensen die zich vrijwillig inzetten voor anderen.

De grote uitdaging voor de toekomst wordt volgens mij het terugvinden van balans. We hoeven niet terug naar 1960. Dat zou onmogelijk én onwenselijk zijn. Maar we kunnen wel opnieuw ontdekken hoe belangrijk verbondenheid, fatsoen en menselijke aandacht zijn.

Ik geloof eerlijk gezegd dat veel Nederlanders daar diep van binnen ook naar verlangen. Je ziet het in lokale initiatieven, buurtprojecten, vrijwilligerswerk en mensen die genoeg krijgen van voortdurende polarisatie. Onder alle drukte proef ik soms een stille behoefte aan rust, echtheid en gemeenschapsgevoel.

Misschien is dat wel het hoopvolle perspectief. Samenlevingen veranderen voortdurend. Soms verliezen ze onderweg iets waardevols, maar mensen hebben ook het vermogen om opnieuw te corrigeren. Ik denk dat Nederland uiteindelijk sterker wordt wanneer moderniteit en menselijke verbondenheid weer hand in hand leren gaan.

En misschien ontdekken we dan opnieuw iets wat vroeger heel gewoon leek: dat een samenleving pas echt prettig wordt wanneer mensen niet alleen naast elkaar leven, maar ook mét elkaar.

Columnisten schrijven eigen visie op persoonlijke titel.

Klik voor de definitie van een column

  Een column is géén nieuwsartikel. Wat is het wel? Onderstaande maakt duidelijk dat je een column moet begrijpen door niet alleen de woorden tot je te nemen, maar door te bedenken welke  boodschap de columnist – mogelijk tussen de regels door –  aan de lezers geeft. Begrijp je de boodschap? Zie je wat de schrijver bedoelt? Daar kan ieder individu wat van vinden. Als het een eigen pijnplek is, kan de lezer de aanvechting hebben om helemaal erin mee te gaan of er volledig tegenin te gaan. Het is goed dat je als lezer weet wat (de waarde en betekenis van) een column is.

• De aard van de journalistieke vorm van columns is dat deze informatief, leerzaam. onderhoudend maar ook kritisch, humoristisch (parodie, ironisch, sarcastisch, satirisch) en prikkelend kunnen zijn binnen een maatschappelijke context.
• Waar de columnist dat zelf nodig acht, kunnen links in de tekst staan die naar achtergrondinformatie doorverwijzen
• Wat voor de één een leuke of rake column is, is voor een ander onzin, een belediging of niet acceptabel. Youp van ’t Hek die met alles en iedereen de vloer aanveegt in zijn columns in het NRC wordt niet door iedereen gewaardeerd. Hetzelfde geldt voor Theo Holman in Het Parool en diverse andere columnisten.
• Aan columnisten wordt door de Nederlandse rechter een grote mate van vrijheid toegekend in hun columns. Deze vrijheid kan zich ook uitstrekken tot teksten die, als ze buiten een column geschreven zouden zijn, als kwetsend of beledigend gekenmerkt worden.

Zie ook bijgaande definitie van wikipedia:  

© wikipedia