Column(35): Oud & Gezond

Vorige week zat ik aan de keukentafel bij mijn grootouders. Buiten was het stil, binnen klonk het vertrouwde tikken van de klok. Mijn grootvader, 78 jaar inmiddels, schonk koffie in met een gemak alsof tijd geen vat op hem had. Hij loopt nog rechtop, denkt scherp en doet nog steeds zijn eigen klussen in huis en tuin. Alleen het echt zware werk laat hij tegenwoordig over aan anderen. “Je moet ook weten waar je grenzen liggen,” zegt hij dan met een glimlach.

Ik ben zelf nog geen dertig. Voor mij ligt de tijd nog als een lange weg die zich uitstrekt tot voorbij de horizon. Voor hem ligt diezelfde weg grotendeels achter hem. Toch is het opmerkelijke dat hij vitaler oogt dan veel mensen die twintig jaar jonger zijn.

Ik vroeg hem wat zijn geheim was. Zijn antwoord kwam zonder aarzeling: “Een gezonde geest in een gezond lichaam.”

Het is een uitspraak die we vaak horen, maar zelden echt serieus nemen. De oorsprong ervan ligt al in de Romeinse oudheid. De dichter Juvenal schreef in zijn Satiren: “Mens sana in corpore sano.” Een gezonde geest in een gezond lichaam. Voor Juvenal was het geen fitnessslogan, maar een filosofisch ideaal: lichamelijke en geestelijke balans vormen samen de basis van een goed leven.

Mijn grootvader nam dat principe blijkbaar al vroeg serieus. Rond zijn veertigste begon hij bewust met fysieke oefeningen. Niet omdat hij toen al oud was, maar juist omdat hij vooruit dacht. Hij wilde zijn lichaam blijven uitdagen. “Je moet spieren gebruiken,” zegt hij vaak, “anders besluiten ze op een dag dat ze overbodig zijn.”

Hij is dat blijven doen. Tot op de dag van vandaag gaat hij naar seniorengymnastiek. Daar beweegt hij met leeftijdsgenoten die soms lachen om hun eigen stijve gewrichten, maar ondertussen precies begrijpen waarom ze er zijn. Bewegen is geen luxe; het is onderhoud.

Daarnaast blijft hij actief in huis en tuin. Hij repareert wat kapot is, snoeit de struiken, ruimt zelf de zolder op. Het zijn misschien kleine dingen, maar ze houden het lichaam wakker. Filosofisch gezien zou je kunnen zeggen dat activiteit een vorm van verzet is tegen de passiviteit van de tijd.

Mijn grootmoeder kijkt daar met een mengeling van trots en lichte jaloezie naar. “Hij heeft gewoon goede genen,” zegt ze dan. “Zijn ouders werden allebei 95 en hadden nauwelijks kwalen.” Die waren boeren, mensen die hun hele leven fysiek werkten en gewend waren aan ritme en eenvoud.

Genen spelen ongetwijfeld een rol. Maar genen alleen verklaren niet alles. Filosofen hebben al eeuwen nagedacht over de verhouding tussen natuur en gewoonte. Aristoteles schreef in zijn Ethica Nicomachea dat deugd ontstaat door herhaling: “We zijn wat we geregeld doen“. Wat wij steeds opnieuw doen, vormt uiteindelijk wie wij zijn. Dat geldt ook voor gezondheid. Gezond blijven is zelden het gevolg van één grote beslissing. Het is eerder een optelsom van kleine dagelijkse keuzes: bewegen of blijven zitten, zelf doen of laten doen, nieuwsgierig blijven of berusten in gemak.

Opvallend genoeg gaat het bij mijn grootvader niet alleen om het lichaam. Hij leest nog steeds de krant van voor naar achter, volgt het nieuws en praat graag over politiek of geschiedenis. Zijn geest blijft actief omdat hij die ook actief houdt. Dat herinnert aan het idee van de filosoof Seneca, die schreef dat ouderdom geen last is zolang de geest levend blijft.

Wat mij vooral treft, is dat zijn houding niet draait om angst voor ouder worden. Hij probeert de tijd niet te verslaan. Hij probeert er simpelweg goed mee samen te leven. Dat is misschien wel de meest stoïcijnse houding die er bestaat: accepteren wat je niet kunt veranderen, maar zorgvuldig omgaan met wat wél binnen je invloed ligt. Wanneer ik hem zo zie, besef ik dat ouderdom niet alleen een biologisch proces is. Het is ook een levenskunst. Sommige mensen worden oud en krimpen langzaam in hun wereld. Anderen blijven bewegen, leren en deelnemen. Misschien zit het verschil niet eens in leeftijd, maar in mentaliteit.

Aan het einde van ons gesprek keek mijn grootvader even naar buiten en zei bijna achteloos: “Je moet gewoon blijven doen wat je kunt. En een beetje meer, als het lukt.”

Het klonk simpel. Maar misschien schuilt daar precies de wijsheid.

Wat kunnen we hiervan leren?

Misschien dit: dat gezond oud worden niet pas begint wanneer we oud zijn. Het begint veel eerder, in de keuzes die we maken wanneer we nog denken dat de tijd eindeloos is.

Wie zijn lichaam gebruikt, houdt het langer bruikbaar.
Wie zijn geest voedt, houdt hem langer scherp.
En wie nieuwsgierig blijft naar het leven, blijft er onderdeel van.

Misschien is dat uiteindelijk de ware betekenis van “mens sana in corpore sano”: niet perfect leven, maar bewust leven — lang voordat de ouderdom zich aandient.

Columnisten schrijven eigen visie op persoonlijke titel.

Klik voor de definitie van een column

  Een column is géén nieuwsartikel. Wat is het wel? Onderstaande maakt duidelijk dat je een column moet begrijpen door niet alleen de woorden tot je te nemen, maar door te bedenken welke  boodschap de columnist – mogelijk tussen de regels door –  aan de lezers geeft. Begrijp je de boodschap? Zie je wat de schrijver bedoelt? Daar kan ieder individu wat van vinden. Als het een eigen pijnplek is, kan de lezer de aanvechting hebben om helemaal erin mee te gaan of er volledig tegenin te gaan. Het is goed dat je als lezer weet wat (de waarde en betekenis van) een column is.

• De aard van de journalistieke vorm van columns is dat deze informatief, leerzaam. onderhoudend maar ook kritisch, humoristisch (parodie, ironisch, sarcastisch, satirisch) en prikkelend kunnen zijn binnen een maatschappelijke context.
• Waar de columnist dat zelf nodig acht, kunnen links in de tekst staan die naar achtergrondinformatie doorverwijzen
• Wat voor de één een leuke of rake column is, is voor een ander onzin, een belediging of niet acceptabel. Youp van ’t Hek die met alles en iedereen de vloer aanveegt in zijn columns in het NRC wordt niet door iedereen gewaardeerd. Hetzelfde geldt voor Theo Holman in Het Parool en diverse andere columnisten.
• Aan columnisten wordt door de Nederlandse rechter een grote mate van vrijheid toegekend in hun columns. Deze vrijheid kan zich ook uitstrekken tot teksten die, als ze buiten een column geschreven zouden zijn, als kwetsend of beledigend gekenmerkt worden.

Zie ook bijgaande definitie van wikipedia:  

© wikipedia