Column(629): De wijsheid in pacht

Er zijn mensen die menen de waarheid niet alleen gevonden te hebben, maar haar ook in beheer te mogen nemen. Zij spreken niet langer over ideeën, maar over juiste ideeën. Niet langer over wetenschap, maar over dé wetenschap. Niet langer over kunst, maar over verantwoorde kunst.

Dat is een ontwikkeling die mij zorgen baart.

Een overheid heeft immers een belangrijke rol in onze samenleving. Zij zorgt voor veiligheid, infrastructuur, onderwijs en een sociaal vangnet. Zij mag cultuur subsidiëren. Zij mag wetenschappelijk onderzoek financieren. Maar zij behoort zich verre te houden van de inhoud.

Het verschil lijkt subtiel, maar is fundamenteel.

Een overheid die een museum ondersteunt omdat cultuur waardevol is, vervult haar taak. Een overheid die bepaalt welke kunst maatschappelijk wenselijk is, begeeft zich op glad ijs, want wie bepaalt wat goede kunst is? De schilder die provoceert? De schrijver die schuurt? De cabaretier die beledigt? De filmmaker die heilige huisjes omver schopt?

Juist cultuur ontleent haar betekenis aan vrijheid. Kunst die eerst langs een politieke meetlat moet, verliest haar onafhankelijkheid. Zodra bestuurders gaan bepalen welke verhalen verteld mogen worden en welke perspectieven wenselijk zijn, ontstaat een sfeer die ongemakkelijk dicht in de buurt komt van wat Europa ooit kende onder de naam Kulturkammer. Dat woord roept terecht ongemak op. Niet omdat we vandaag in een dictatuur leven, maar omdat het principe hetzelfde blijft: de overheid die zich eigenaar waant van de culturele norm.

Hetzelfde geldt voor wetenschap.

Wetenschap is geen stemmingspeiling en ook geen beleidsinstrument. Zij is een methode om de werkelijkheid te onderzoeken. Soms bevestigt onderzoek wat politici hopen. Soms spreekt het hun plannen tegen. Dat hoort zo. De geschiedenis staat vol voorbeelden van overheden die meenden beter te weten hoe de werkelijkheid in elkaar zat dan wetenschappers zelf.

Galileo kreeg problemen omdat zijn waarnemingen niet pasten binnen het heersende wereldbeeld. De Sovjet-Unie omarmde ooit de theorieën van Trofim Lysenko omdat ze politiek beter uitkwamen dan de genetica. Het gevolg was niet meer kennis, maar minder. Niet vooruitgang, maar achteruitgang.

Wetenschap floreert juist doordat zij voortdurend mag twijfelen. Een wetenschapper moet kunnen zeggen: “Ik weet het niet.” Een politicus zegt liever: “Ik weet precies hoe het zit.” Dat verschil is essentieel. Wanneer een overheid wetenschappelijke conclusies gaat voorschrijven, verandert onderzoek van een zoektocht naar waarheid in een zoektocht naar goedkeuring. En daar schuilt een diepere les.

De overheid bezit veel bevoegdheden, maar zij bezit geen monopolie op wijsheid. Sterker nog: wijsheid begint vaak bij het besef van de eigen beperkingen.

De filosoof Socrates werd beroemd met een uitspraak die vandaag nog altijd actueel klinkt: “Ik weet dat ik niets weet.” Dat klinkt bescheiden, maar het is misschien wel het tegenovergestelde van bestuurlijke hoogmoed, want hoogmoed begint waar mensen denken dat zij niet alleen macht hebben, maar ook gelijk.

Cultuur en wetenschap zijn juist waardevol omdat zij buiten de macht staan. De kunstenaar mag de overheid bekritiseren. De wetenschapper mag haar tegenspreken. De schrijver mag haar uitlachen. De cabaretier mag haar belachelijk maken. Dat is geen bedreiging van de democratie.

Dat is democratie.

Een overheid die cultuur faciliteert zonder haar te sturen, toont vertrouwen. Een overheid die wetenschap financiert zonder haar conclusies voor te schrijven, toont volwassenheid. En misschien is dat uiteindelijk de grootste wijsheid: erkennen dat niemand de wijsheid in pacht heeft.

Late we dat maar eens goed tot ons door laten dringen.

Columnisten schrijven eigen visie op persoonlijke titel.

Klik voor de definitie van een column

  Een column is géén nieuwsartikel. Wat is het wel? Onderstaande maakt duidelijk dat je een column moet begrijpen door niet alleen de woorden tot je te nemen, maar door te bedenken welke  boodschap de columnist – mogelijk tussen de regels door –  aan de lezers geeft. Begrijp je de boodschap? Zie je wat de schrijver bedoelt? Daar kan ieder individu wat van vinden. Als het een eigen pijnplek is, kan de lezer de aanvechting hebben om helemaal erin mee te gaan of er volledig tegenin te gaan. Het is goed dat je als lezer weet wat (de waarde en betekenis van) een column is.

• De aard van de journalistieke vorm van columns is dat deze informatief, leerzaam. onderhoudend maar ook kritisch, humoristisch (parodie, ironisch, sarcastisch, satirisch) en prikkelend kunnen zijn binnen een maatschappelijke context.
• Waar de columnist dat zelf nodig acht, kunnen links in de tekst staan die naar achtergrondinformatie doorverwijzen
• Wat voor de één een leuke of rake column is, is voor een ander onzin, een belediging of niet acceptabel. Youp van ’t Hek die met alles en iedereen de vloer aanveegt in zijn columns in het NRC wordt niet door iedereen gewaardeerd. Hetzelfde geldt voor Theo Holman in Het Parool en diverse andere columnisten.
• Aan columnisten wordt door de Nederlandse rechter een grote mate van vrijheid toegekend in hun columns. Deze vrijheid kan zich ook uitstrekken tot teksten die, als ze buiten een column geschreven zouden zijn, als kwetsend of beledigend gekenmerkt worden.

Zie ook bijgaande definitie van wikipedia:  

© wikipedia