Column(634): Voordat ik het weet, wist ik het niet

Je hebt de onwetenden, de wetende mens, betweters en eeuwig tegendraadse lieden. Dat maakt ons tot wie we gezamenlijk zijn. Op het eerste oog denk je dan dat de onwetenden wijzer kunnen worden gemaakt door de wetende, de wetenschapper. Zo simpel ligt het echter niet.

Kijken we naar de wetenschap die in de laatste vier eeuwen steeds serieuzer vorm kreeg: “Wat ook meespeelde was het feit dat geleerden telkens op elkaar voortbouwden. Hierdoor ontstond er een soort ‘kettingreactie’ van wetenschappelijk onderzoek. Er was niet één wetenschapper met een revolutionaire ontdekking, maar een aaneenschakeling van bevindingen en een overkoepelende sfeer van creativiteit en nieuwsgierigheid. In dat opzicht waren het niet eens zozeer de ontdekkingen zelf, maar nieuwe benaderingen en denkwijzen die de basis legden voor de wetenschappelijke revolutie. Het is dan ook niet verwonderlijk dat al spoedig ook de samenleving rationeel onderzocht werd.” [ bron: isgeschiedenis.nl ]

We kunnen veronderstellen dat als een wetenschapper met grote mate van zekerheid iets weet, deze een gedegen onderzoek gedaan heeft, alvorens hij tot boute uitspraken en stellingname komt. Zeker op het terrein van de wetenschap is het vereist dat er een grote mate van bewijs is voordat een uitspraak gedaan wordt. Dat werkt al heel veel eeuwen zo. Het is een vangnet dat – als filter vooraf – voorkomt dat op grond van een gemankeerd beeld uit een halfbakken onderzoek een ogenschijnlijk absolute uitspraak voortvloeit.

Dat etiket “absoluut” (het is 100% zeker) wordt vooral door de buitenwacht erop geplakt. Een goede, zuiver redenerende wetenschapper houdt altijd een slag om de arm, omdat er geen absoluut weten bestaat. Toch veronderstelt de leek – de onwetende – dat de wetenschapper vanuit een zeker weten spreekt.

Een kanttekening ter verduidelijking. Bedenk dat tijd vrijwel al-tijd een factor is. Terugkijkend in de tijd kan gezegd worden: “Het is altijd zo geweest!” Helaas is terugkijken niet echt steekhoudend zeker als er geen bewijsmateriaal door de tijd heen is verzameld. Achteraf kun je dan een beeld construeren, maar dat is hachelijk. Naar de toekomst voorspellen is even hachelijk. Niemand beschikt over een glazen bol om in die toekomst te kijken. Dus: Hoezo zeker weten?

Een extra complicatie is dat in de loop der tijd iets intermitterend waar kan zijn; d.w.z. afwisselend wel en dan weer niet, dus afhankelijk van het moment.

Het duizelt je ongetwijfeld en dat is goed. De gemiddelde mens houdt van duidelijkheid, zwart of wit, binair (ja of nee). En daarom gaat deze veel zaken in twijfel trekken. De wetenschap moet voor hem duidelijk zijn: waar of niet waar, vooral geen “misschien”, “voorlopig” of “tot nu toe”.

De laatste vijf jaar is dat absolute denken steeds weer sterk merkbaar. De corona periode heeft de wetenschap dan ook geen goed gedaan. Er is toen publiekelijk veel gespeculeerd, zelfs door wetenschappers. Daar zijn we allemaal getuige van geweest, maar we hebben slecht geluisterd, want er is immers toen vaak gezegd: “Wat we tot nu toe weten”, “Met een grote mate van zekerheid”, “We kunnen nog niet een duidelijk patroon zien”, “De cijfers tot nu toe”, enzovoort.

In combinatie met kwaadwillende stoorzenders, betweters, influencers zonder kennis van zake en de vele lopende vuurtjes en roddelcircuits is er destijds (en nog steeds trouwens) in de vele talkshows en podcasts veel schade aangericht, waardoor wetenschap in een slecht daglicht kwam te staan. Als gevolg daarvan blijven de vele complotdenkers in alles een complot zien.

En dat is nu net wat de wetenschap niet verdient. Dat weet ik zeker… pardon… dat is een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid… voor nu… dat wil zeggen: voor zolang het duurt… eh, tenzij…

Columnisten schrijven eigen visie op persoonlijke titel.

Klik voor de definitie van een column

  Een column is géén nieuwsartikel. Wat is het wel? Onderstaande maakt duidelijk dat je een column moet begrijpen door niet alleen de woorden tot je te nemen, maar door te bedenken welke  boodschap de columnist – mogelijk tussen de regels door –  aan de lezers geeft. Begrijp je de boodschap? Zie je wat de schrijver bedoelt? Daar kan ieder individu wat van vinden. Als het een eigen pijnplek is, kan de lezer de aanvechting hebben om helemaal erin mee te gaan of er volledig tegenin te gaan. Het is goed dat je als lezer weet wat (de waarde en betekenis van) een column is.

• De aard van de journalistieke vorm van columns is dat deze informatief, leerzaam. onderhoudend maar ook kritisch, humoristisch (parodie, ironisch, sarcastisch, satirisch) en prikkelend kunnen zijn binnen een maatschappelijke context.
• Waar de columnist dat zelf nodig acht, kunnen links in de tekst staan die naar achtergrondinformatie doorverwijzen
• Wat voor de één een leuke of rake column is, is voor een ander onzin, een belediging of niet acceptabel. Youp van ’t Hek die met alles en iedereen de vloer aanveegt in zijn columns in het NRC wordt niet door iedereen gewaardeerd. Hetzelfde geldt voor Theo Holman in Het Parool en diverse andere columnisten.
• Aan columnisten wordt door de Nederlandse rechter een grote mate van vrijheid toegekend in hun columns. Deze vrijheid kan zich ook uitstrekken tot teksten die, als ze buiten een column geschreven zouden zijn, als kwetsend of beledigend gekenmerkt worden.

Zie ook bijgaande definitie van wikipedia:  

© wikipedia