Column(313): Het mes erin!

Er gaat bezuinigd worden op het onderwijs. Na onderhandelingen met diverse partijen lijkt er nu een akkoord te liggen. Maar wat vinden wij daar nu eigenlijk van?

Mijn eerste reactie was dat we het niet moeten doen. Onderwijs is belangrijk en snijden in dat budget lijkt mij niet slim. Zeker niet nu we ergens onderaan de resultatenlijstjes bungelen. Nog nooit hadden wij zoveel functioneel analfabeten. Waar het in 2021 nog om een kwart van de leerlingen ging, zitten we nu boven de 30%. Volgens PISA, een expertisebureau dat onderzoek doet naar vaardigheden en kennis in lezen, wiskunde en natuurwetenschappen, is een derde van de leerlingen onvoldoende geletterd in leesvaardigheid. Een stijgende lijn dus en niet een om trots op te zijn. En waar de prestaties van Nederlandse scholieren al jaren dalen, doen de leerlingen in het buitenland het juist beter. Hoe kan dat?

Budget
Ligt het aan onze investeringen in het onderwijs? Is ons onderwijsbudget te laag? Want als de resultaten een dalende lijn laten zien, dan zou dat toch terug moeten komen in het budget dat erin wordt gestoken? In 2000 werd er nog geen 20 miljard in het onderwijs gestoken. In 2020 was dit al ruim 40 miljard en dit jaar is de investering zelfs 55,4 miljard. Er is dus nog nooit zoveel geld naar onderwijs gegaan. Zijn er dan zoveel meer leerlingen? Hebben scholen daardoor geldtekort? Het antwoord is nee. Verleden week kwam zelfs het bericht naar buiten dat schoolbesturen een reserve hebben van 8 miljard. Geld dat gewoon op de plank ligt. Of tegen de plinten klotst in dit geval. Er lijkt dus geld zat in onderwijsland. Zouden we dan dus kunnen stellen dat er een negatieve correlatie is tussen budget en leerprestaties? Immers, hoe meer geld, hoe slechter de resultaten. Misschien is die bezuiniging dan toch niet zo heel slecht?

Niet naar het primaire proces
En hoe kan het dat met een monsterlijke stijging van budget, de prestaties evenredig naar beneden lijken te gaan? Zou het komen omdat we inmiddels 40.000 onderwijsbureaus en 70.000 onderwijsadviseurs hebben? Studiedagen waarbij een peperdure “adviseur” iedereen gaat vertellen hoe ze hun vak, het vak waarvoor ze geleerd hebben, beter zouden kunnen uitvoeren. Dit terwijl bijna 75% van het budget niet meer naar het primaire proces gaat. In onderwijsland hebben we namelijk te maken met een lumpsum. Scholen krijgen betaald per leerling maar hoeven geen verantwoording af te leggen aan hoe het geld wordt besteed. Het geld is vrij besteedbaar. Dat heeft voordelen. Zoals minder regeldruk. Maar ook nadelen. Zoals besturen die snoepreisjes maken en hun luxe kantoren voor veel geld inrichten terwijl er op personeel, leermiddelen en onderhoud bezuinigd moet worden. Leraren zijn met de lumpsum toch gewoon een kostenpost? Het lijkt er mij sterk op dat, door het onderwijs onder de verantwoordelijkheid van de schoolbesturen in plaats van de overheid te plaatsen, het geld simpelweg verkeerd wordt uitgegeven.

Wat is dan wel de oplossing?
Maar wat zou dan wel helpen? Ik ben geen leerkracht of onderwijsdeskundige, maar toch heb ik er een mening over wanneer ik naar alle cijfers kijk. Als je het mij vraagt begint de oplossing bij het afschaffen van die lumpsum. Of in ieder geval het drastisch aanpassen ervan. Geld oormerken zodat men weet waar al die miljarden uiteindelijk belanden. Daarnaast moet geld terug naar de basis. Naar het primaire proces in plaats van adviseurs, onderwijsbureaus, besturen en beleidsmakers. Ook ben ik van mening dat leerkrachten meer zeggenschap moeten krijgen. Zij hebben ervoor gestudeerd en staan (veelal) elke dag met passie voor de klas. Door leerkrachten systematisch een stevige stem geven bij de ontwikkeling van het beleid, zal dit de kwaliteit ten goede komen. Scholen moeten zich meer gaan richten op potentie in plaats van prestatie en al die ingewikkelde onderwijsmethodes mogen van mij ook verdwijnen. Er zijn denk ik weinig ouders van een schoolgaand kind die zich niet meerdere malen achter de oren gekrabd heeft over dingen als getallenlijnen, hupjes en sprongen of begrijpend lezen waarbij men moet raden wat een schrijver mogelijkerwijs zou hebben kunnen bedoeld in plaats van te begrijpen wat er daadwerkelijk staat. Ik denk dat we dan al een heel eind komen.

Dus ja, van mij mogen ze flink snijden in het budget voor het onderwijs MITS dit gepaard gaat met grote hervormingen. Want als we de problemen niet aanpakken dan blijven we water naar de zee dragen en de enige die dan verzuipen zijn de kinderen!