Column(177): Houdbaarheid van de Spreidingswet

Sommige politieke discussies lijken op afstand gevoerd te worden. Alsof zij alleen gaan over Den Haag, over Kamerleden, over coalities en moties. Maar de werkelijkheid is anders. Achter wetten en politieke strijd schuilt uiteindelijk altijd de vraag: wat betekent dit concreet voor gewone inwoners van gewone steden?

Dat geldt zeker voor de Spreidingswet. Vandaag las ik het bericht op RTL nieuws dat rechtse oppositiepartijen onder leiding van JA21 de wet willen intrekken. Hun kernboodschap is helder: de wet lost de instroom niet op, maar schuift de gevolgen door naar gemeenten. Een stevige uitspraak, maar eerlijk gezegd wel een uitspraak die steeds meer mensen beginnen te begrijpen. Ook in Maassluis…

Onze stad voldoet tot nu toe grotendeels aan de eisen die vanuit het Rijk worden opgelegd. Dat klinkt bestuurlijk verantwoord. Solidair ook. Maar ondertussen groeit lokaal een ongemakkelijke spanning die je niet langer kunt wegmasseren met communicatietaal. Immers terwijl Den Haag spreekt over spreiding, aantallen en opvangcapaciteit, worstelen inwoners hier al ruim tien jaar met een probleem dat veel directer voelbaar is: woningnood. Niet theoretisch. Niet statistisch. Praktisch.

Jonge Maassluizers die geen woning kunnen vinden. Ouderen die vastzitten in een te groot huis omdat doorstroming ontbreekt. Starters die financieel nergens tussenkomen. Kinderen van inwoners die noodgedwongen buiten de stad moeten zoeken. En dan ontstaat vanzelf een lastige vraag: hoeveel rek zit er nog in lokaal draagvlak?

Het ongemakkelijke gevoel van ongelijkheid

Laat ik duidelijk zijn: dit onderwerp vraagt nuance. Niet iedere asielzoeker is een probleem. Niet iedere opvang locatie veroorzaakt onrust. Maar dat neemt niet weg dat burgers voortdurend vergelijken. Dat is menselijk. Wanneer inwoners jarenlang horen dat er “geen woningen beschikbaar zijn”, maar tegelijkertijd zien dat voor andere groepen wél opvanglocaties, tijdelijke woningen of versnelde trajecten worden georganiseerd, ontstaat een gevoel van scheefgroei. En gevoelens zijn politiek gevaarlijk. Niet omdat gevoelens altijd gelijk hebben, maar omdat langdurig genegeerde gevoelens uiteindelijk omslaan in wantrouwen.

De bestuurlijke spagaat

Gemeenten zitten intussen gevangen in een bijna onmogelijke positie. Aan de ene kant ligt er druk vanuit het Rijk. De Spreidingswet biedt uiteindelijk zelfs de mogelijkheid om gemeenten te dwingen opvangplekken te realiseren. Ministeriële aanwijzingen hangen nadrukkelijk boven de markt. Aan de andere kant staat het lokale bestuur tegenover inwoners die steeds vaker vragen stellen over prioriteiten, leefbaarheid en capaciteit. Dat levert bestuurlijke spraakverwarring op.

Bestuurders benadrukken draagvlak, maar weten tegelijkertijd dat vrijwilligheid betrekkelijk wordt zodra dwang juridisch mogelijk is. Burgers voelen dat haarfijn aan. En precies daar begint de houdbaarheid van deze wet te schuren.

Vrijwilligheid onder druk

JA21 zegt in het RTL-artikel iets wat politiek gevoelig ligt, maar inhoudelijk moeilijk volledig te ontkennen is: zodra het Rijk gemeenten uiteindelijk kan dwingen, verdwijnt een deel van de prikkel om het grotere probleem werkelijk op te lossen. Daar zit logica in, want waarom zou Den Haag fundamenteel ingrijpen op instroom, procedures en Europese afspraken wanneer de gevolgen uiteindelijk decentraal kunnen worden verdeeld?

De Spreidingswet organiseert in feite de verdeling van druk – niet noodzakelijk de vermindering ervan. En daarmee verschuift ook de maatschappelijke spanning naar lokaal niveau.

Wat betekent dit voor Maassluis?

Voor Maassluis is de vraag daarom niet alleen hoeveel opvang “haalbaar” is. De echte vraag is: hoeveel maatschappelijke rek is er nog voordat het vertrouwen in bestuur verder afbrokkelt?

Want ondertussen blijven de problemen van eigen inwoners bestaan:

• structurele woningnood,
• stijgende woonlasten,
• beperkte doorstroming,
• en groeiende druk op voorzieningen.

Nieuwbouwprojecten lossen dat nauwelijks zichtbaar op. De wachttijden blijven lang. Starters blijven afhankelijk. Gezinnen blijven zoeken. Dan wordt het politiek steeds moeilijker uit te leggen waarom de overheid op andere dossiers wél snelheid weet te organiseren.

De stilte van de gevestigde politiek

Wat mij opvalt, is dat veel lokale bestuurders en partijen dit onderwerp uiterst voorzichtig benaderen. Alsof eerlijk benoemen van maatschappelijke spanning automatisch gelijkstaat aan hardvochtigheid. Maar juist dat vermijden van het echte gesprek ondermijnt uiteindelijk het vertrouwen. Burgers merken namelijk allang dat er spanning bestaat tussen solidariteit en schaarste. Tussen opvangcapaciteit en woningtekort. Tussen landelijke verplichtingen en lokale draagkracht. Wie dat ontkent, praat niet verbindend maar ontwijkend.

De kernvraag: wanneer is een wet houdbaar?

Een wet is niet alleen houdbaar omdat hij juridisch overeind blijft. Een wet is pas werkelijk houdbaar wanneer er maatschappelijk vertrouwen onder ligt. En daar wringt het steeds meer. De Spreidingswet kan bestuurlijk logisch zijn. Maar als inwoners het gevoel krijgen dat hun eigen problemen structureel ondergeschikt raken, dan brokkelt draagvlak af — langzaam, maar zichtbaar. Niet alleen voor opvangbeleid, maar voor de overheid als geheel.

Slotbeschouwing

Daarom stel ik mezelf een eerlijke vraag: is het werkelijk positief voor Maassluis om steeds verder mee te bewegen in een systeem waarin lokale opvang wordt georganiseerd, terwijl lokale woningnood nauwelijks wordt opgelost?

Ik weet het antwoord niet volledig, maar ik weet wel dit: wetten die vooral functioneren dankzij bestuurlijke druk en morele voorzichtigheid, hebben op termijn een houdbaarheidsdatum. Zodra inwoners het gevoel krijgen dat hun eigen toekomst structureel achteraan in de rij staat, wordt niet alleen de Spreidingswet kwetsbaar. Dan wordt het vertrouwen in het hele bestuurlijke verhaal kwetsbaar.

Maar goed dat signaal gaf ik in mijn vorige column ook al. Dus luidt mijn advies: gemeente(raad) pak uw verantwoordelijkheid naar de achterban.

Columnisten schrijven eigen visie op persoonlijke titel.

Klik voor de definitie van een column

  Een column is géén nieuwsartikel. Wat is het wel? Onderstaande maakt duidelijk dat je een column moet begrijpen door niet alleen de woorden tot je te nemen, maar door te bedenken welke  boodschap de columnist – mogelijk tussen de regels door –  aan de lezers geeft. Begrijp je de boodschap? Zie je wat de schrijver bedoelt? Daar kan ieder individu wat van vinden. Als het een eigen pijnplek is, kan de lezer de aanvechting hebben om helemaal erin mee te gaan of er volledig tegenin te gaan. Het is goed dat je als lezer weet wat (de waarde en betekenis van) een column is.

• De aard van de journalistieke vorm van columns is dat deze informatief, leerzaam. onderhoudend maar ook kritisch, humoristisch (parodie, ironisch, sarcastisch, satirisch) en prikkelend kunnen zijn binnen een maatschappelijke context.
• Waar de columnist dat zelf nodig acht, kunnen links in de tekst staan die naar achtergrondinformatie doorverwijzen
• Wat voor de één een leuke of rake column is, is voor een ander onzin, een belediging of niet acceptabel. Youp van ’t Hek die met alles en iedereen de vloer aanveegt in zijn columns in het NRC wordt niet door iedereen gewaardeerd. Hetzelfde geldt voor Theo Holman in Het Parool en diverse andere columnisten.
• Aan columnisten wordt door de Nederlandse rechter een grote mate van vrijheid toegekend in hun columns. Deze vrijheid kan zich ook uitstrekken tot teksten die, als ze buiten een column geschreven zouden zijn, als kwetsend of beledigend gekenmerkt worden.

Zie ook bijgaande definitie van wikipedia:  

© wikipedia